Một ngày của diễn viên trên phim trường thường gồm ba phần không đều nhau: chuẩn bị (có mặt, hoá trang, phục trang), chờ (đoàn dựng máy, đặt đèn, chuyển góc) và quay, những phút ngắn ngủi khi máy chạy. Phần chờ thường dài nhất. Diễn viên chuyên nghiệp khác người mới ở chỗ biết giữ sức và giữ vai trong lúc chờ, để khi trợ lý đạo diễn hô chuẩn bị thì họ sẵn sàng ngay, ở đúp đầu cũng như đúp thứ mười.
Tối hôm trước: lịch quay ngày
Ngày quay bắt đầu từ tối hôm trước, khi đoàn gửi lịch quay ngày. Tờ lịch ghi địa điểm, giờ tập trung của từng người, cảnh sẽ quay theo thứ tự, ai có mặt ở cảnh nào, lưu ý về thời tiết, đạo cụ đặc biệt. Giờ tập trung của diễn viên thường được tính ngược từ giờ quay cảnh đầu tiên của họ, trừ đi thời gian hoá trang, phục trang.
Việc của diễn viên tối đó: đọc lại đúng những cảnh ngày mai, thuộc thoại cho chắc, xem lại các cảnh liền trước, liền sau trong mạch truyện, chuẩn bị đồ cá nhân và ngủ đủ.
Một lịch ngày minh hoạ
Bảng dưới là ví dụ minh hoạ cho một ngày quay ngoại cảnh ban ngày; giờ giấc thật thay đổi theo từng đoàn và từng dự án.
| Mốc | Việc của đoàn | Việc của diễn viên |
|---|---|---|
| Sáng sớm | Đoàn kỹ thuật tới bối cảnh, dỡ thiết bị | Có mặt đúng giờ, ký tên, nhận lịch cập nhật |
| Ngay sau đó | Dựng máy, đèn cho cảnh đầu | Hoá trang, làm tóc, mặc phục trang |
| Trước cảnh đầu | Chạy thử cùng diễn viên để định vị trí máy | Đi thử cảnh, nhận dấu đứng |
| Trong lúc chỉnh đèn | Người đứng thế thay diễn viên đứng dưới đèn | Nghỉ, ôn thoại, giữ trạng thái |
| Quay | Quay các cỡ cảnh, đổi góc | Diễn, giữ khớp giữa các đúp |
| Giữa ngày | Nghỉ ăn | Ăn vừa phải, tránh làm hỏng hoá trang |
| Chiều | Chuyển cảnh hoặc chuyển bối cảnh | Thay phục trang, sửa hoá trang theo cảnh mới |
| Cuối ngày | Quay nốt, kiểm lại, thu dọn | Tẩy trang, trả phục trang, xem lịch ngày mai |
Trình tự dựng một cảnh
Nhiều đoàn phim làm việc theo một chu trình gần giống nhau cho mỗi cảnh:
- Chạy thử để định vị trí: đạo diễn, quay phim cùng diễn viên đi qua cảnh để quyết định ai đứng đâu, máy đặt ở đâu. Thường chỉ có đạo diễn và vài bộ phận chính xem.
- Đánh dấu: các vị trí dừng của diễn viên được đánh dấu trên sàn.
- Chỉnh đèn: diễn viên đi nghỉ, người đứng thế có vóc dáng tương tự đứng vào để đoàn chỉnh ánh sáng, tiêu cự.
- Chạy thử có máy: diễn viên quay lại, chạy một hai lần với máy và micro.
- Quay: các đúp cho cỡ cảnh hiện tại, rồi đổi góc, lặp lại từ bước chỉnh đèn.
Câu lệnh quen ở phim trường Việt có thể khác nhau tuỳ đoàn, nhưng thường theo nhịp: yêu cầu yên lặng, máy chạy, âm thanh chạy, đánh bảng (bảng ghi số cảnh và số đúp, đập để đồng bộ hình và tiếng), rồi "diễn". Khi nghe "cắt", diễn viên dừng lại nhưng giữ nguyên vị trí cho tới khi được báo, vì có thể quay lại ngay.
Nghệ thuật chờ
Người lần đầu lên phim trường thường ngạc nhiên vì phần lớn thời gian không phải là diễn. Đổi một góc máy có thể mất cả tiếng chỉnh đèn. Cách diễn viên dùng thời gian chờ ảnh hưởng thẳng tới chất lượng diễn:
- Giữ sức: không tán chuyện ồn ào quá lâu, không chạy nhảy làm đổ mồ hôi hỏng hoá trang. Ngồi nghỉ, uống nước bằng ống hút để giữ son.
- Giữ vai ở mức vừa phải: có diễn viên giữ trạng thái suốt ngày, có người thả ra hoàn toàn rồi "bật" lại trước mỗi đúp. Không có cách đúng duy nhất, nhưng cần tự biết mình hợp kiểu nào.
- Ở gần: báo trợ lý đạo diễn nếu rời khỏi khu vực chờ. Đoàn phim mất mười phút đi tìm một diễn viên là mười phút của mấy chục người.
- Ôn thoại cho cảnh sau: lịch có thể đổi bất ngờ vì trời mưa, bối cảnh trục trặc. Thuộc sẵn mọi cảnh trong ngày giúp không bị động.
Những người diễn viên làm việc cùng
| Bộ phận | Liên quan tới diễn viên thế nào |
|---|---|
| Trợ lý đạo diễn | Điều phối lịch, gọi diễn viên ra trường quay, báo thay đổi |
| Hoá trang, làm tóc | Chuẩn bị đầu ngày, sửa lại trước mỗi đúp |
| Phục trang | Mặc đồ đúng cảnh, giữ khớp quần áo |
| Thư ký trường quay | Ghi động tác, thoại, đúp; nhắc khi diễn viên lệch |
| Âm thanh | Gắn micro cài áo, nhắc nói rõ hoặc chờ tiếng ồn qua |
| Quay phim, trợ lý lấy nét | Báo khung hình, dấu đứng, tốc độ di chuyển |
| Đạo cụ | Đưa và thu đạo cụ, phục hồi trạng thái sau mỗi đúp |
Một thói quen được đánh giá cao: biết tên những người mình làm việc cùng và cảm ơn họ. Phim trường là việc của tập thể; diễn viên nổi bật trên màn ảnh nhưng đứng trên sức của cả đoàn.
Đồ nên mang theo
- Kịch bản, hoặc ít nhất các trang của ngày quay, có ghi chú của mình.
- Nước, đồ ăn nhẹ không làm hỏng hoá trang, thuốc cá nhân nếu có.
- Áo khoác mỏng hoặc chăn nhỏ cho lúc chờ (phim trường có thể nóng dưới đèn rồi lạnh khi tắt).
- Dép thoải mái để thay giày phục trang khi nghỉ, nếu phục trang cho phép.
- Sạc điện thoại; nhưng nhớ để điện thoại im lặng hoàn toàn khi vào trường quay.
Quay đêm và ngày dài
Cảnh đêm thường phải quay khi trời tối thật, nên có những tuần lịch đảo ngược: tập trung chiều, quay suốt đêm, về ngủ ban ngày. Ngày quay ở nhiều đoàn kéo dài hơn giờ làm việc hành chính. Diễn viên cần tự lo giấc ngủ, ăn uống đúng bữa, và báo sớm với đoàn nếu có vấn đề sức khoẻ, thay vì cố gắng tới mức kiệt sức. Với diễn viên nhí, giờ làm việc có những giới hạn riêng theo luật, xem bài về diễn viên nhí trong cùng danh mục.
Góc nhìn hôm nay: chuẩn bị cho ngày quay đầu tiên
Người mới có thể học nhịp phim trường bằng cách tham gia các dự án phim ngắn của sinh viên, câu lạc bộ phim, hoặc làm diễn viên quần chúng một vài ngày để quan sát. Những điều đáng ghi lại: mất bao lâu để đổi một góc máy, đạo diễn nói với diễn viên những gì giữa các đúp, ai là người hô lệnh. Khi tới lượt mình nhận vai có thoại, bạn sẽ không bị choáng bởi sự hỗn loạn có trật tự của một ngày quay.
Câu hỏi thường gặp
Một ngày quay phim của diễn viên kéo dài bao lâu?
Tuỳ dự án, thường dài hơn giờ hành chính vì tính cả hoá trang, chờ chỉnh đèn và đổi góc máy. Thời gian thật sự đứng trước máy chỉ là một phần nhỏ của ngày.
Người đứng thế trên phim trường là ai?
Là người có vóc dáng, màu da, chiều cao tương tự diễn viên, đứng vào vị trí của diễn viên khi đoàn chỉnh đèn và lấy nét. Nhờ vậy diễn viên được nghỉ và giữ sức cho lúc quay.
Đánh bảng trước mỗi đúp quay để làm gì?
Bảng ghi số cảnh, số đúp giúp người dựng tìm đúng đoạn phim. Tiếng đập và hình ảnh thanh bảng khép lại giúp đồng bộ hình với tiếng thu riêng.
Diễn viên nên làm gì trong lúc chờ quay?
Nghỉ ngơi giữ sức, giữ hoá trang và phục trang gọn gàng, ôn thoại cho các cảnh trong ngày và luôn ở gần để trợ lý đạo diễn gọi được ngay. Cách giữ vai trong lúc chờ mỗi người một kiểu.
Nghe hô "cắt" thì diễn viên phải làm gì?
Dừng diễn nhưng giữ nguyên vị trí và đạo cụ cho tới khi được báo, vì đoàn có thể quay lại ngay. Nếu cần sửa hoá trang hay phục hồi đạo cụ, các bộ phận sẽ vào làm.
