Những phim truyền hình Việt Nam được nhiều thế hệ nhớ lâu thường có chung ba điều: chiếu ở khung giờ cả nhà cùng xem, nhân vật giống người quanh mình, và có bài hát chủ đề ngân nga được. Có thể kể “Đất phương Nam” (1997) của Hãng phim Truyền hình TP Hồ Chí Minh, “Phía trước là bầu trời” (2001), “Nhật ký Vàng Anh” (2006), “Người phán xử” (2017) và “Về nhà đi con” (2019) của Đài Truyền hình Việt Nam. Mỗi phim là dấu mốc của một giai đoạn làm phim truyền hình khác nhau.
Phim truyền hình Việt ra đời từ đâu
Đài Truyền hình Việt Nam phát sóng lần đầu năm 1970. Những năm đầu, chương trình chủ yếu là thời sự, ca nhạc, sân khấu truyền hình; phim truyền hình theo đúng nghĩa — phim quay riêng để phát trên sóng, nhiều tập — phát triển dần từ những thập niên sau. Hai đơn vị gắn với hầu hết phim bộ được nhớ là Trung tâm Sản xuất phim truyền hình của Đài Truyền hình Việt Nam (thường gọi VFC) ở phía Bắc và Hãng phim Truyền hình TP Hồ Chí Minh (TFS) ở phía Nam, bên cạnh các công ty tư nhân về sau.
Đầu những năm 2000, khung giờ phim Việt cố định buổi tối trên sóng quốc gia ra đời. Từ đó, "giờ phim" thành thói quen của nhiều gia đình: ăn tối xong, cả nhà ngồi xem một tập, hôm sau bàn tán ở cơ quan, ở chợ.
Những bộ phim tiêu biểu qua các giai đoạn
| Phim | Năm | Nơi sản xuất / phát sóng | Vì sao được nhớ |
|---|---|---|---|
| “Đất phương Nam” | 1997 | Hãng phim Truyền hình TP Hồ Chí Minh | Chuyển thể Đoàn Giỏi, cảnh sông nước miền Tây, bài hát chủ đề nổi tiếng |
| “Phía trước là bầu trời” | 2001 | Đài Truyền hình Việt Nam | Đời sống nhóm sinh viên Hà Nội, khát vọng tuổi trẻ |
| “Nhật ký Vàng Anh” | 2006 | Đài Truyền hình Việt Nam | Phim học đường cho tuổi mới lớn, gây tranh luận lúc phát sóng |
| “Người phán xử” | 2017 | Đài Truyền hình Việt Nam | Phim hình sự chuyển thể từ kịch bản nước ngoài, thoại nhân vật lan ra đời sống |
| “Về nhà đi con” | 2019 | Đài Truyền hình Việt Nam | Chuyện bố và ba cô con gái, lượng người xem rất lớn |
| “Hương vị tình thân” | 2021 | Đài Truyền hình Việt Nam | Phim gia đình dài tập, phát trong thời giãn cách |
Đất phương Nam: phim truyền hình mang chất điện ảnh
“Đất phương Nam” do Nguyễn Vinh Sơn đạo diễn, chuyển thể từ tiểu thuyết “Đất rừng phương Nam” của Đoàn Giỏi. Phim theo chân cậu bé An lưu lạc khắp miền Tây Nam Bộ, đi qua sông rạch, rừng tràm, gặp đủ hạng người. Bài hát chủ đề "Bài ca đất phương Nam" (nhạc Lư Nhất Vũ, lời Lê Giang) đến nay vẫn được hát trong các chương trình về Nam Bộ. Phim cho thấy phim truyền hình có thể đầu tư bối cảnh thật, quay ngoại cảnh dài ngày, không chỉ là cảnh trong nhà.
Phía trước là bầu trời và Nhật ký Vàng Anh: tuổi trẻ lên sóng
Hai phim này đánh dấu lúc phim truyền hình Việt nhìn thẳng vào người trẻ. “Phía trước là bầu trời” kể về một nhóm sinh viên ở trọ, nghèo nhưng nhiều mơ ước. “Nhật ký Vàng Anh” nhắm tới khán giả tuổi học trò, với chuyện bạn bè, gia đình, tình cảm đầu đời; phim gây tranh luận vì một số tình tiết được cho là chưa hợp với khán giả nhỏ tuổi, cho thấy phim học đường luôn là đề tài nhạy cảm.
Người phán xử và làn sóng chuyển thể kịch bản nước ngoài
Thập niên 2010, nhiều phim truyền hình Việt mua bản quyền kịch bản nước ngoài rồi Việt hoá. “Người phán xử” dựa trên loạt phim Israel “The Arbitrator”, đặt câu chuyện thế giới ngầm vào bối cảnh Việt. Phim thành công tới mức nhiều câu thoại thành câu nói đùa trên mạng xã hội. Cách làm "mua kịch bản" giúp có cốt truyện đã được kiểm chứng, nhưng thách thức là làm cho nhân vật nói năng, ứng xử như người Việt thật.
Về nhà đi con: phim gia đình thời mạng xã hội
“Về nhà đi con” kể chuyện một người bố nuôi ba con gái với ba số phận hôn nhân khác nhau. Phim được bàn tán khắp nơi, từng đoạn ngắn được cắt ra lan trên mạng mỗi tối. Đây là mẫu hình của phim truyền hình hôm nay: vừa xem trên tivi, vừa xem lại trên mạng, khán giả bình luận ngay khi tập phim đang chiếu.
Vì sao phim truyền hình được nhớ lâu hơn phim rạp
Một phim chiếu rạp đi cùng khán giả hai tiếng; một bộ phim truyền hình ở bên họ mỗi tối suốt hai, ba tháng. Nhân vật trở thành "người quen", tên nhân vật thành biệt danh đặt cho người ngoài đời. Bài hát chủ đề nghe đi nghe lại hàng chục lần thành ký ức. Phim còn được phát lại nhiều năm sau, nên các thế hệ khác nhau cùng biết một phim.
Thêm nữa, phim truyền hình Việt thường xoay quanh gia đình — mẹ chồng nàng dâu, cha con, anh chị em — đề tài ai cũng có kinh nghiệm riêng để so sánh và tranh luận.
Diễn xuất trong phim truyền hình có gì khác
- Tốc độ: một ngày quay phim truyền hình có thể hoàn thành nhiều cảnh hơn hẳn một ngày quay phim rạp. Diễn viên ít thời gian tập, phải vào vai nhanh.
- Độ dài: nhân vật sống qua vài chục tới hàng trăm tập. Diễn viên phải giữ mạch tâm lý, không để nhân vật "nhảy" thất thường giữa các tập.
- Kịch bản: với phim dài tập, kịch bản các tập sau đôi khi được hoàn thiện trong lúc phim đã quay, diễn viên không biết trước kết cục của nhân vật mình.
- Cỡ cảnh: nhiều cảnh nội, nhiều cảnh hội thoại cận trung, nên diễn viên cần biểu cảm rõ mà không cường điệu.
Góc nhìn hôm nay: xem lại phim cũ ở đâu, học gì
Các đài truyền hình hiện đưa nhiều phim cũ lên kênh trực tuyến chính thức và ứng dụng xem truyền hình của mình. Xem từ nguồn chính thức vừa có chất lượng tốt hơn, vừa tôn trọng bản quyền người làm phim.
Với người học diễn, phim truyền hình là kho bài tập phong phú: chọn một cảnh cãi nhau trong phim gia đình, ghi lại thoại, rồi tập với bạn. Sau đó xem lại bản gốc để so sánh nhịp thoại, khoảng lặng, ánh mắt. Phim truyền hình nhiều cảnh hai người đối đáp — đúng loại cảnh mà lớp diễn hay dùng.
Với người làm nội dung, các phim được nhớ lâu cho một bài học chung: khán giả nhớ nhân vật trước, cốt truyện sau. Một nhân vật có cách nói, cách nghĩ riêng sống lâu hơn mọi tình tiết bất ngờ.
Câu hỏi thường gặp
Đất phương Nam phim truyền hình ra năm nào?
Phim truyền hình “Đất phương Nam” ra mắt năm 1997, do Hãng phim Truyền hình TP Hồ Chí Minh sản xuất và Nguyễn Vinh Sơn đạo diễn. Phim chuyển thể từ tiểu thuyết “Đất rừng phương Nam” của Đoàn Giỏi.
Người phán xử là phim chuyển thể từ đâu?
“Người phán xử” (2017) là phiên bản Việt của loạt phim Israel “The Arbitrator”. Phim do Đài Truyền hình Việt Nam sản xuất, đặt câu chuyện vào bối cảnh Việt Nam.
VFC là gì?
VFC là cách gọi tắt quen thuộc của Trung tâm Sản xuất phim truyền hình thuộc Đài Truyền hình Việt Nam, đơn vị sản xuất nhiều phim bộ phát khung giờ vàng như “Người phán xử”, “Về nhà đi con”, “Hương vị tình thân”.
Vì sao phim truyền hình Việt hay làm lại kịch bản nước ngoài?
Vì kịch bản đã thành công ở nước khác giảm rủi ro về cốt truyện và tiết kiệm thời gian phát triển. Thách thức là Việt hoá nhân vật, lời thoại và tình huống để khán giả thấy gần gũi, không như phim dịch.
Diễn phim truyền hình khác diễn phim điện ảnh thế nào?
Phim truyền hình quay nhanh hơn, nhiều tập, nhiều cảnh nội và cảnh hội thoại. Diễn viên ít thời gian tập, phải giữ mạch nhân vật qua nhiều tập và đôi khi chưa biết kết cục. Phim điện ảnh có thời gian chuẩn bị dài hơn cho từng cảnh.
